Các giá trị Huế nay ở đâu?


 

“Vẻ đẹp Huế chẳng nơi nào có được,

Nét dịu dàng pha lẫn trầm tư”…[1]

___________________________________________________________________________________________________________

 

Huế thì nhỏ và nhiều biến động. Gần đây, biến động dễ thấy nhất là hình như, người dân Huế cứ giật mình thon thót, hay choáng ngợp về cụm từ hoa mỹ: “các giá trị Huế”. Nhưng trong thập niên 70, ở thành phố nhỏ bé này, nơi mà ra đường thì gặp giáo sư và sinh viên công chức bên “cổng trường vôi tím”, cái gọi là “các giá trị Huế” thì không hề bị phô phang một cách ồn ào đến thế.

Giá trị Huế có thật không? Chắc chắn, nó có và rất đặc trưng. Một trong những đặc trưng đó là không khoa trương. Nó âm thầm chảy trong huyết mạch của vùng đất lạ lùng này, từ khi chúa Nguyễn mở cõi Phú Xuân. Nó không là đề tài của các nhà Huế học (chính hiệu và giả hiệu) theo kiểu “chuyện tình các cung phi đời Nguyễn”, hay “vua Minh Mạng có bao nhiêu ái thiếp?”. Nó lại càng không phải là sự lạm dụng đến mức loạn ngôn hai chữ “cung đình”. Đến mức một quán chè chồm hổm với ghế nhựa cũng đường hoàng treo bảng “cung đình” to tướng. Hay các bữa cơm vua thừa mứa, kệch cỡm với hoàng bào mũ áo xênh xang mà người ta rao bán như một sản phẩm du lịch đặc thù. Hay những con thuyền rồng diêm dúa, lòe loẹt nườm nượp trên sông Hương mỗi đêm, với những giọng hò đầy son phấn.

Huế, kinh đô thần thánh hay đất Thần Kinh, thường bị chính người Huế tự diễu nhại theo cách hiểu một chuyên khoa y học chuyên về sự “chập mạch” của não bộ. Lờ đờ, chậm chạp và chảnh chọe, người ta hay  bắt gặp những than phiền như thế từ những khách du lịch năng động phương xa. Không khác với những địa danh hỗn hào khét tiếng của Việt Nam, ở trung tâm thành phố Huế, dễ dàng gặp nạn nói thách, chèo kéo, chém chặt, kể cả nạn bán phấn buôn hương. Làm sao mà khỏi dậm chân than khổ, khi những đồ văn phòng tứ bảo thô vụng made in China vẫn nhan nhản trong các quầy lưu niệm ở Huế, với giá trên trời?

Khách phương xa, cũng như người Huế, đều cười buồn (và buồn cười) với các “giá trị Huế” kiểu này.


Ảnh: Dr.Nikonian

Thế là thở dài, thương tiếc cho một gánh bún bò Huế nguyên chất không thịt tái nham nhở, không ngồn ngộn rau sống, không ngọt lừ đường cát cho vừa miệng khách phương Nam. Thế là ngậm ngùi rảo bước trên đường phố nơi đây, không thương, không ghét. Chỉ tiếc cho một thôn Vĩ Dạ nền nã ngày nào bị rạch mặt với café xanh đỏ, nhà hộp ngất nghểu, loa thùng xập xình thâu đêm…

Tìm đâu ra một Huế, miễn nhiễm với sự ô trọc của công nghiệp du lịch giả cầy và thô vụng kiểu này?

Nó vẫn còn, trên dốc Bến Ngự, trong một ngõ nhỏ rợp bóng tre. Ở nơi đó, dưới bóng chùa Huế rêu phong, tôi đã ngủ một giấc thật say. Giấc ngủ không mộng mị, không bị đè nghiến ra bởi tiếng karaoke xấc xược chát chúa. Thức giấc bằng tiếng guốc gỗ của người quét sân chùa, lẫn trong thật nhiều giọng chim ca và tiếng gà xao xác. Chỉ dăm bước chân thôi, gã bộ hành đã thấy giọt mưa trên mái tôn nghèo, thong thả nhỏ giọt từng vết rêu phong nho nhỏ trên hè phố. Chỉ dăm phút thôi, men theo bờ tường cũ kỹ của một ngôi chùa nhỏ khiêm cung, ta đã thong dong ngồi ở một quán café cũ kỹ, chìm trong màn sương sớm dày đặc của dốc Bến Ngự. Thấp thoáng đâu đó một vóc dáng nhỏ nhắn, còng lưng với gánh bồ kết rau thơm buổi sáng. Bồ kết rau thơm đó, café sáng đó, ta được trả với giá bình thường như mọi người dân nơi đây, mà không hề nhăn mặt vì bị quát giá trên trời. Nó rẻ đến mức tội nghiệp so với Sài thành đắt đỏ. Nhất là khi chạnh lòng mà nghĩ ngợi, từ gánh bồ kết này, bao nhiêu đèn sách đã được nuôi nấng thành người hữu dụng.


Ảnh: Dr. Nikonian

Café quán nghèo của Huế thì đắng xít và dở chưa từng thấy. Nhưng với sương sớm, với làn khói đốt lá ban mai kia, nó đã trở thành một phong vị. Phong vị Huế nguyên chất, hiền lành, nghèo nhưng lương thiện! Và chưa hề bị làm uế tạp bởi nền du lịch quá sức hỗn hào của chúng ta.

Chỉ hai ngày thôi, tôi được đắm mình trong một không gian đầy chất Huế như thế. Không thơ mộng, hữu tình như carte postale. Không hào nhoáng, lòe loẹt như màn múa “cung đình” Lục cúng hoa đăng (lại “cung đình (?)). Nhưng chỉ với lời chào “Chú chưa vô lại Sài Gòn hè?”,  của chị hàng xén đầu ngõ, lòng tôi đã được giữ lại nơi đây. Như một sự phải lòng đầy lưu luyến…

Phải chăng, tôi đã chạm đến các giá trị Huế thật sự, mà bấy lâu nay vẫn âm thầm tiếc nuối? Phải chăng, cụ Phan-ông già bến Ngự, cùng các người dân Huế nơi đây, đã âm thầm gìn giữ các giá trị này bằng chính cuộc sống nhẫn nại, hiền lương của họ?

Văn hóa Huế, như mọi nền văn hóa thâm hậu và sang trọng khác, thì từ chối mọi khoa trương ồn ào. Tôi tin là thế, như một người đã trót phải lòng tiếng chuông chùa điềm đạm trong một sáng mùa đông ở Huế.

Viết từ dốc Bến Ngự, tháng 12.2009

Đăng ở báo TT ở đây

Mời đọc thêm bài này


[1] Huế tình yêu của tôi (Trương Tuyết Mai)

 

13 people like this post.
Leave a comment ?

24 Comments.

  1. Luu Danh Anh Tuan

    Than goi Anh Phuong,

    Xa nha, hay vao blog anh doc, em rat thich thu voi cach hanh van cua Anh. Anh viet hay qua! Chuc Anh khoe!

       0 likes

  2. Em mới ở Huế cả tuần để học nấu đồ Chay. Không biết DR ở Huế để mời cafe nhỉ.

       0 likes

  3. GIẢ CẦY nghe hay hơn GIẢ HIỆU, tự nhiên ông TT biên tập lại…hehe.
    Khi nào có thời gian anh em ta lại đốt thuốc và nhâm nhi cafe anh hè! :)

       0 likes

  4. Vẫn phải nhắc lại, ảnh bác sỹ chụp giống như những bức tranh vậy. Hy vọng được xem nhiều những bức ảnh như vậy.

       0 likes

    • Dr. Nikonian

      Lâu lắm rồi mới thấy bạn Mit Dac ghé chơi. Gởi bạn coi thử tấm này nhé:

         1 likes

      • Hinh dep qua bac ah. Mot buc tranh pho co. Cai xe dap nua sang nua toi sao ma hay qua…

           0 likes

        • Dr. Nikonian

          Hì, cảm ơn bác. Em ăn may được tấm này đúng ngày mồng 1 Tết ở Hội An đó

             0 likes

  5. Chà! Xem bức này, em nhớ lại cái thời còn nghiện báo Mực Tím và Hoa Học Trò. Không rõ bác sỹ chụp nó ở đâu, nhưng em thấy nó gợi nhớ đến cao nguyên, mặc dù nhìn rõ ràng bóng nắng nhưng có cảm giác không gian xung quanh đang lạnh, cái lạnh kiểu Đà Lạt, nắng mà lại lạnh. Chiếc xe đạp dường như là điểm nhấn của. Nó làm em nhớ đến thơ văn của Thái Dương và Nguyễn Nhật Ánh.
    Đẹp thật!

       0 likes

    • Dr. Nikonian

      Hì, bác lại quá khen. Xe đạp là em đi mượn, dựng thêm cho nó “tâm trạng”. Lại còn đi nhặt hoa trong thùng rác gắn lên bậu cửa nữa. Nhiếp ảnh nó đểu giả thế đấy!

         0 likes

  6. Kg anh Dr…
    Anh nhận xét có nhiều phần đúng nhưng thật ra chưa được toàn diện lắm. Khó và rất khó anh à. Bảo tồn, phát triển, văn hóa, du lịch, nhân bản, bản sắc, vv và vv… Một bài toán dài dòng…
    Hơn nữa Huế bây giờ có phải là Huế nữa đâu! Bởi vì bản sắc của một vùng đất do con người sinh sống trong đó quyết dịnh. Nhưng người Huế nay còn đâu, còn được mấy người. Đi hết rồi anh ạ. Còn chắng là còn QB, HT, NA…
    Thôi, vạn sự như thôi, vạn sự rồi./.

       1 likes

  7. Đọc bài này của Dr. Nikonian lại làm tôi thêm buồn và tiếc thương cho Huế. Những giá trị thực của Huế đang thực sự mất dần đi, dù nhiều người luôn cao giọng nói đến các giá trị của Huế, với các festival tốn kém liên tục diễn ra một cách đầy khoa trương. Tôi không phải là người Huế, nhưng Huế là của Việt Nam nên là của tôi, tôi thương Huế nên tôi buồn…

       0 likes

  8. Anh viết hay quá đi!

       0 likes

  9. Bác ơi, em đọc bài “Bún thịt bò cộng hòa Úc” trên trang nhà bác Tuấn mà lòng vô cùng ngưỡng mộ tác giả, em gửi bài này đi cho bạn bè anh em đọc tùm lum, trong khi đó em cũng là độc giả vô cùng trung thành thường xuyên của trang nhà bác trong vòng mấy tháng nay, giờ mới biết là 2 trong 1.
    Mà bác làm sao có một mục lục để mọi người dễ tìm dễ đọc, chứ em chỉ đọc được những bài mới thôi, còn các bài cũ phải lục lọi tùm lum mới đọc được, hay là em dở quá chưa biết cách tìm?
    Đọc mấy bài của bác cười muốn toét cả miệng, muốn rụng cả rốn, mà suýt trào nước mắt mấy lần lận. Đây gọi là “Giáo dục cộng đồng” đấy.
    Thành tâm chúc bác khỏe mạnh, ra bài đều đặn để bà con nhờ, bác nhá!

       0 likes

    • Người dở là tôi, không phải bạn. Nhiều khi tôi cũng phát khùng khi muốn tìm lại một bài viết cũ của mình. May mà WP nó cho làm các chỉ mục theo categories, tags và thời gian (ở cuối trang chủ). Bạn thử xem coi có đỡ được chút nào không nhé!
      Rất cảm động về comment của bạn.
      Chúc mọi sự anh lành.

         0 likes

  10. mười tạ

    Cảm ơn Bác sĩ về bài viết này!

       0 likes

  11. … Co le tai minh chua quen voi cach song “dinh cao tri tue” ? Nen oi bi soc voi van hoa du lich kieu nay. Dinh cao tri tue … Co gi thap hon khong ?

    (Trong so chua co gan bo chu viet nen khong the bo dau, Sorry Su phu!)

       0 likes

  12. Bác làm em nhớ Huế đến tê lòng! Nhất là khu dọc đường tàu gần chợ Bến Ngự em trọ học. Yên bình. Thanh tịnh. Cảm ơn bài viết của bác.

       0 likes

  13. Chào bác Nikon….Bác làm em lại nao lòng vì Huế. Những năm 70, tuy không là trai xứ Quảng, nhưng ra Huế để thi và may mắn đậu và học ở đấy…Nhưng không sao hiểu cái giá trị kia nó thế nào? Chỉ biết vô tư chơi và học. Đã thế lại trọ học ngay trong cái rạp ciné Hưng Đạo….Sáng qua cầu Trường Tiền đến ngôi trường ba cạnh trên chiếc xe cà tàng, ngắn các cô nàng tha thướt…Buồn thì lang thang dọc An Cựu và tự hỏi..mồ hoang sao lắm thế, dọc tường thành phố thị, hay ngõ nhỏ trong xóm…không bia, không khói hương, họa hoằn vài cọng chân nhang bạc màu…Họ là ai, sao nằm đầy? Nhiều lắm. Rồi khi xa Huế, cũng chẳng nhớ gì nhiều, cũng may không gì vương vấn. Viết mấy dòng lan man lúc này tính ra cũng đã gần bốn mươi năm chưa trở lại. Ngày ấy cầm SVL lên máy bay sao nhẹ nhàng, giờ sao bỗng nhớ như in…Cơm Âm phủ trước sân Tự Do, bánh Khói Cửa Thượng Tứ…và nhất là cá bống kho tộ với cháo đậu xanh trên sông Hương…hay tiếng lon kêu long cong trên cầu Trường Tiền mùa lụt….
    Thôi chẳng biết có là giá trị gì ấy…nhưng vẫn một lời cám ơn bác Nikon, mang lại cho tôi chút riêng tư nhớ Huế..

       0 likes

    • Dr. Nikonian

      Huế hồi đó khác bi giờ lắm bác ơi! Thiệt là oải cho cái xứ Huế bi chừ, hèn chi khách du lịch người ta dông tuốt vô Hội An hết. Ít nhất là không bị chém chặt thả cửa :)

         0 likes

  14. Bài của BS viết lúc nào cũng thật là chất lượng. Nhiều khi đọc “đã” quá “tẩu hỏa nhập ma” cứ tưởng là một phóng viên chuyên nghiệp của báo … hồi xưa viết! Bác dùng từ nghe thiệt “đã ngứa” thí dụ như: “sự ô trọc của công nghiệp du lịch giả cầy” Chử “giả cầy” nói lên được toàn bộ cái bản chất gian lận, xảo trá và thấp kém của sự việc! Mong ngòi bút của Bác luôn sắc và khỏe cho bà con xa gần được “hưởng sái” dài dài. Có một trục trặc nhỏ khi đọc bài này là tôi không xem được tấm hình nào hết, chỉ thấy toàn bảng cấm như chạy vào đường một chiều! Coi chừng bài của Bác bị “phe ta” kiểm duyệt “tự ý đục bỏ” chăng? Đọc bài mà không xem được hình chụp về Huế của Bác thì có cảm giác như ăn phở mà không có thịt và rau thơm vậy! Xin đa tạ!

       0 likes

    • Dr. Nikonian

      Ai da. Để em tìm cách sửa lại. Dọn nhà mấy lần nên nó mới vậy đó bác.

         1 likes

Leave a Reply

Trackbacks and Pingbacks:

%d bloggers like this: