“Đi cho thấy quê hương”

Thỉnh thoảng, tôi lại có dịp được đi đây đi đó để làm hội thảo. Quả là một may mắn và thú vị, khi được thoát ra khỏi bốn bức tường đơn điệu của phòng khám bệnh để rong ruổi đường xa, lại được tiếp xúc với “corps médicale” (y giới- theo cách gọi quen miệng của nhiều đàn anh Tây học) ở nhiều vùng miền của đất nước. Và chính trong những cuộc gặp gỡ ngắn ngủi này, dù chỉ trong phạm vi nhỏ hẹp của một cuộc hội thảo y khoa, đã gợi ra khá nhiều điều để ngẫm nghĩ.

Sẽ không quá lời, nếu như cung cách, phong thái của đám đông thầy thuốc mà ta gọi là corps médicale đó, cũng phản ánh khá chân thực về phong hóa, tính cách của một vùng miền cụ thể. Cao đạo, khinh bạc, giỏi giang, uyên bác, tự mãn, kiêu căng, bảo thủ, trì trệ…,  những người thầy thuốc trên đất nước này cũng là tấm gương soi về những tố chất của vùng miền đã cưu mang họ. Đất sinh ra con người, hay con người tạo ra phong hóa, câu hỏi ấy chắc nghĩ hoài vẫn không hết những điều thú vị cần kiến giải.

Những đồng nghiệp của tôi ở miền Tây Nam bộ, cũng chân chất, hiền lành, trung hậu…như những bệnh nhân hay người dân quê họ. Và thậm chí, một vài người trong số họ đã từng bị đám sinh viên nghịch ngợm chúng tôi trêu chọc là “bác sĩ Hai Lúa”, cũng vì cái sự thật thà như đếm đó.

Lắm khi, tố chất dung dị của người miền Tây, đã là một trở ngại cho sự vươn đến cái ngưỡng tao nhã, thanh lịch mà nghề nghiệp y khoa đòi buộc, hay như nó phải thế!

Nhưng dù sao, đa phần những đồng nghiệp miền Tây đó là những người đáng mến. Làm việc, trao đổi chuyên môn với họ là một kinh nghiệm dễ chịu và đáng nhớ.

Mỹ Tho là một trải nghiệm khác, cũng vô cùng dễ chịu nhưng chưa hề thấy ở một tỉnh lỵ miền Tây nào khác. Thực vậy, đi lại cũng nhiều, tôi chưa hề thấy một sự đúng giờ rất đáng khen ngợi như vậy ở các đồng nghiệp ở những nơi được gọi là “trung tâm y học” khác của xứ mình. Các đồng nghiệp ở Mỹ Tho ăn mặc chỉnh tề, không áo thun xộc xệch, áo sơ mi trắng bỏ trong quần như …thầy giáo làng, và đúng giờ… như quân đội. Họ nghe chăm chú, ghi chép cẩn thận và không hề có một tiếng chuông điện thoại sỗ sàng nào vang lên trong suốt cuộc hội thảo. Họ đặt những câu hỏi nghiêm túc, thể hiện một trình độ chuyên môn cao với một thái độ thân ái và hòa nhã. Ở đây, ta không hề thấy những bài tham luận lê thê ngoài dự kiến, được diễn giải bằng một thái độ trịch thượng hay khoe mẽ như vẫn thường thấy ở những vùng đất “thanh lịch” khác. Và sau hết, trong ăn trưa, họ không cười nói ồn ào, không cụng ly hò hét “một, hai, ba”… ầm ĩ như bao cuộc nhậu suồng sã khác.

Nhiêu đó thôi, cũng đủ làm cái đầu dấm dớ của tôi ngẫm nghĩ đủ thứ chuyện về sự khác biệt rõ rệt này. Mà vẫn chưa hết ngạc nhiên (và mắc cỡ), khi một đồng nghiệp trẻ còn đến khoanh hai tay rất lễ phép: “Em chào thầy, chừng nào thầy dìa  Sài Gòn?”

Ôi chao, ngồi trên xe về Sài gòn, nghĩ đến thái độ cung kính (mà tôi không xứng) của cô đàn em này mà cứ dụi mắt, tưởng mình vẫn còn đang sống ở thập niên 60-70 ở miền Nam. Vùng đất này, ắt phải có một nền tảng giáo dục vô cùng tốt đẹp, phong hóa phải còn rất thuần hậu, thiên lương phải còn nguyên vẹn lắm mới gìn giữ được những lề thói chân phương đến vậy?

Sẽ không còn chút ngạc nhiên nào, khi lần giở những trang dư địa chí về đất Mỹ Tho. Sách xưa nói rằng, từ năm 1679, chúa Nguyễn đã cho khoảng 3000 người Minh hương định cư ở vùng đất mới này. Cũng như Hội An, với sự trung tín và năng khiếu kinh doanh sẵn có, những người Minh Hương này đã nhanh chóng biến đất Mỹ Tho thành một trong hai trung tâm thương mại lớn nhất Nam bộ thời ấy (trung tâm thứ nhì là Cù lao Phố, Biên Hòa). Năm 1785, trận hải chiến Rạch Gầm – Xoài Mút với quân Xiêm la đã diễn ra ở đây và đã biến vùng đất này trở thành tiêu điều, khi đa số thương nhân bản địa di chuyển lên Sài gòn – Bến nghé để sinh sống. Năm 1826, vua Minh Mạng thiết lập trấn Định Tường, nơi mà Mỹ Tho trở thành thủ phủ cho đến thời tỉnh lỵ Định Tường dưới thời chế độ cũ.

Một vài dòng ngắn ngủi để thấy bên cạnh cuộc khai phá của tiền nhân về thương mại, kinh tế, những dấu ấn văn hóa quan trọng của đất Mỹ Tho chỉ được thiết lập dưới thời Pháp thuộc. Ngay từ khi bắt đầu công cuộc xâm lược nước ta, thực dân Pháp đã tính đến việc mở trường, nhằm đào tạo những nhân viên phục vụ cho việc chiếm đóng của Pháp như: thông dịch viên, thư ký… Nhưng phải đến khi Pháp làm chủ được toàn bộ Nam Kỳ, việc thiết  lập một mạng lưới trường học mới được tiến hành một cách chính thức và bài bản. Trong bối cảnh lịch sử đó, ngày 17.03.1879 trường Collège Mỹ Tho, trường Trung học đầu tiên ở Việt Nam được chính thức thành lập. Để  được vào học ở Collège Mỹ Tho, người học phải tham dự một kỳ thi tuyển rất gắt gao. Học sinh Collège Mỹ Tho được cấp học bổng trong suốt quá trình học tập và bắt buộc phải ở nội trú. Ban đầu, Collège Mỹ Tho dạy các lớp thuộc bậc tiểu học và một lớp năm thứ nhất thuộc bậc trung học, đến năm 1924, trường đã tổ chức được đủ các lớp bậc trung học và được tổ chức thi để cấp bằng Thành chung cho học sinh.

Vì là trường trung học duy nhất ở Nam Kỳ thời bấy giờ nên Collège Mỹ Tho đã thu hút đông đảo học sinh miền lục tỉnh Nam Kỳ theo học. Đến năm 1917, trường mở một chi nhánh ở Cần Thơ với tên gọi Collège Can Tho. Học sinh học xong lớp bổ túc tiểu học (Cours Complémentaire) ở Collège Can Tho sẽ được chuyển sang học ở Collège Mỹ Tho cho đến hết năm thứ tư*.

Có lẽ, với cơ sở giáo dục quan trọng này, cùng đường xe lửa nối với Sài Gòn dài 71 km, khánh thành ngày 20 tháng 7 năm 1885, là hai yếu tố quan trọng làm cho đất Mỹ Tho mang một dung mạo văn hóa khác hẳn với những vùng đất miền Tây khác.

Giật mình nhớ lại, nhiều đàn anh, đồng nghiệp xuất chúng của tôi ở Sài gòn có gốc gác cũng từ Mỹ Tho.

Không lẽ, cuộc xâm lăng kèm với khai hóa của người Pháp đã trôi qua cả trăm năm, vẫn còn để lại những dấu ấn tốt đẹp như vậy trên nhiều thế hệ trí thức của vùng đất này? Mà có gì đáng ngạc nhiên, nếu ta hiểu gia phong, phong hóa là những thói quen vừa tập nhiễm (acquired), vừa di truyền, và khó lòng triệt hạ nó qua một hai thế hệ. (Những kẻ cay nghiệt chủ trương xem xét lý lịch ba đời từ thời phong kiến, ắt hiểu rất rõ điều này!).

Tôi, kẻ kém cỏi về sử địa, thật thà tin rằng cái thực học của nền giáo dục Pháp, khi gieo trồng trên đất lành Nam bộ, qua bao nhiêu dâu bể, vẫn còn để lại những trái ngọt cho đến ngày nay.

Tại sao trên đất nước này, không phải đâu đâu cũng vậy? Nghĩa là thanh bạch mà không nghèo hèn, giỏi giang mà không hợm hĩnh, khiêm tốn mà không hèn hạ, hòa nhã mà không suồng sã, vui vẻ mà không dung tục… Như tôi đã thấy ở corps médicale Mỹ Tho!

Vậy đó, trong một chuyến “đi cho thấy quê hương”, tại sao tôi không có quyền ao ước những điều giản dị như thế cho đất nước nghèo khó và đáng thương vô hạn của mình?

Tháng 9.2012

Đăng lại ở đây

______________________

*Địa Phương chí tỉnh Mỹ Tho năm 1937 viết: “Ngày nay trường trung học là một trong những cơ sở mát mẻ, xanh um, rộng rãi nhất của thuộc địa. Có những bồn hoa đẹp mắt đầy sân, những hàng cây râm bóng che mát trường, khắp chỗ, chống ánh nắng gay gắt của mặt trời. Đó là một trong những rất ít cơ sở học đường thoát khỏi đặc tính cổ truyền của nơi này. Thế thì có phải đấy là một trong những lý do về sự thành công mà trường đạt đối với gia đình bản xứ, kể cả gia đình người Pháp đều thích con em mình được sống và học tập trong một khung cảnh vui vẻ, xinh đẹp”

 

86 people like this post.

34 thoughts on ““Đi cho thấy quê hương””

  1. Đó là cảm xúc của cháu trong nhiều lần đến Mỹ Tho, trong nhiều lần ngồi và nghe mấy ông giáo già ở huyện gần đó kể về học sinh của họ.

    À, cháu bấm like ở đây để động viên tác giả phấn khởi đó nhá :)) :-D

       7 likes

    1. Vâng, rất phấn khởi khi có cái Like đầu tiên. Nhưng đừng làm tác giả tổn thọ bằng cách xưng “cháu”, thưa bạn Khải Đơn :-P

         3 likes

  2. DỐT ( trích )

    Còn nhớ, thời Miền Nam trước 1975, có một đề bài Tập Làm Văn như vầy ( lâu quá, tôi chỉ nhớ đại ý, không nhớ nguyên văn, nếu cần, tôi sẽ lục tìm lại trong kho sách cũ, những ai sinh trước sau năm 1960, đi học ở Miền Nam, hẳn có biết ) : Qua sự nghiệp thơ văn của Cao Bá Quát, Anh / Chị hãy nghị luận Cao Bá Quát có phải là một nhà cách mạng hay không !?

    Một đề văn “mở” như vậy sẽ kích thích tư duy đến cở nào … !? Học sinh, sinh viên được quyền nhận định “Có” – “Không”, “Đúng” – “Sai”, và sẽ phải vận dụng hết tất cả tư duy và kiến thức của mình về Văn, Sử, Địa, Triết, Chính Trị, … để làm sáng tỏ nhận định của mình, “chính mình” … ! …

    Tiếc thay, một đề Văn như vậy, lại là sản phẩm của một nền Văn Hóa “đồi trụy”, nằm trong một chế độ Cộng Hòa “phản động”, nên đã bị “cách mạng” … ( UẤT ! ) … Và thay bằng một nền giáo dục “tiến bộ”, trong đó có một đề Toán ( nhấn mạnh : “đề Toán” ) : Anh du kích hôm qua diệt được 3 tên Mĩ, hôm nay diệt được 5 tên Mĩ. Hỏi cả hai hôm anh du kích diệt được bao nhiêu tên Mĩ ?

    Năm tôi 8 tuổi, đáp số của tôi là : 8 tên Mĩ. Tôi được lên lớp …

    Nay, đáp số của tôi là : MAN RỢ ! Tôi được là người, một chữ người bình thường, tầm thường, không cần phải viết hoa !

    HỌC LÀ ĐỂ VĂN MINH, KHÔNG PHẢI ĐỂ DÃ MAN !

    HỌC LÀ ĐỂ HIỂU, KHÔNG PHẢI ĐỂ NHỚ NHƯ MỘT CON VẸT, CHỈ KHI HIỂU, NGƯỜI TA MỚI KHÔNG THỂ QUÊN !

    ( hết trích )

       13 likes

    1. Ối, bác mắng em dốt thì OK. Bằng không, bác hạ hỏa xuống tí cho em nhờ! :-P
      Mình đang nói chuyện Mỹ Tho mà bác!

         3 likes

  3. Tôi đã đi nhiều tỉnh miền Tây nhưng rất tiếc chưa được đến Mỹ Thơ nhưng đọc bài của bác sỹ nhà văn này tôi như được chạm đến cái tinh tuý của những con người vùng đất này. Phải đạt đến một tầm nào đấy mới nhìn ra và trân trọng những giá trị thuần, không màu mè giả tạo. Tôi trân trọng Bác sý nhà văn!

       4 likes

  4. di sản mà thế hệ Tây học (chủ yếu là nước Pháp) để lại rực rỡ hơn nhiều
    cả về trình độ và tính nhân văn,
    so với thế hệ du học Liên xô hay Đông âu sau này,

       14 likes

  5. Bây giờ, tôi chỉ ước mơ đời sống tinh thần và vật chất của dân mình bằng dưới thời Pháp thuộc. Người Pháp thực dân đã có công mở mang dân trí và xây dựng cơ sở hạ tầng cho Việt Nam. Họ không hề cướp một tấc đất hay một vùng biển để sáp nhập vào đất nước họ như thời “độc lập” ngày nay! Thời đó, những nhà “cách mạng” vẫn được tự do viết báo, tự do diễn thuyết v.v… Nếu họ cai trị như “ta” bây giờ thì chắc không còn một mống “cách mạng”.

       12 likes

    1. Bác ơi Bác ơi đừg ước mơ kiểu đó – độc lập là ước mơ của toàn dân
      Bác nói độc lập mà trong mở đóg thì đâu có phải đâu nà
      nhưg mà Tây nó . . . như vậy cũg còn thở được.

         0 likes

  6. Cảm ơn Bác sĩ. Bài viết được các bạn TVN khen hay. Và còn thấy cả trên anh Ba Sàm cũng có còm sĩ nào đó khen. Với tôi, là một bài viết dễ thương. vì nó ấn tượng quá, cả cái không gian văn hóa của con người miệt vườn Mỹ tho. Hay cả cái cách dùng từ “Nhiêu đó”. Hi…hi..

       0 likes

  7. Tôi cũng có dịp ghé qua Mỹ Tho, nhưng không thấy sự khác biệt giữa dân Mỹ Tho và dân miền Tây nói chung.

    Đọc xong bài, rất thích, share liền lên Facebook. Tôi đã trở thành fans của bác sĩ từ mấy tháng nay. :)

       0 likes

  8. Cha cuoc song thi phai di toi, nhung gi xau thi phai thay doi. My Tho va hau nhau tat cac may tinh mien Tay va Dong vietnam con dep va con “con nguoi” lam.

    Anh lai di lang thang roi ha anh P, thich hi. Mot di san tot thi moi co nhung con nguoi tot duoc!!! Hy vong nhung gi phia truoc se tot hon va “con nguoi” hon.

    Than,

       2 likes

  9. Dr. Nikonian thân,
    Cảm ơn Bác Sĩ đã cung cấp những thông tin bổ ích. Trước giờ tôi có một số suy nghĩ hơi lệch lạc về vùng đất này ( mặc dù thật tình tôi rất thích tính cách của con người nơi đây), nay nhờ bài viết này tôi hiểu rõ hơn về con người và lịch sử nơi này.

       0 likes

  10. Chào anh Phương,
    Hâm mộ những bài viết của anh đã lâu, hôm nay mới viết vài dòng vô đây. Cho em ăn ké cái tên Dr. Nikonian vì em là 1 bác sĩ người Mỹ Tho cũng mê nhiếp ảnh và đang tập tành cầm máy Nikon. Tiếc quá không hay anh về Mỹ Tho nói chuyện để được diện kiến anh ở ngoài. Hội thảo gì đấy anh?
    Cảm ơn anh rất nhiều vì những tình cảm dành cho Mỹ Tho. Là một bác sĩ, là người Mỹ Tho, đọc xong thì thấy tự hào đó, nhưng vẫn thấy áy náy, chắc là anh bao dung mà có những nhận định đó.
    Mong được trò chuyện nhiều hơn với anh.

       0 likes

    1. Bạn ơi,
      Tôi đâu phải bậc trưởng thượng trong nghề mà bạn dùng chữ “bao dung”. Tôi thấy sao nghĩ vậy, ghi ra những điều tôi nghĩ về anh em mình ở Mỹ Tho, rất thật lòng. Xin đừng làm tôi tổn thọ.

      Rất vui khi được biết bạn. Cho tôi xin số ĐT, khi nào hẹn nhau vác máy ảnh về Mỹ Tho chụp hình chơi nghen

      Thân mến

         0 likes

  11. Cảm ơn anh nhiều. Có thể em dùng từ chưa chuẩn lắm, nhưng vẫn thấy hơi bối rối dù biết anh viết thật lòng. Có lẽ gặp nhau sẽ nói được rõ hơn. Em đã trả lời trong email rồi nhen anh.

       0 likes

  12. Cảm ơn quý BS, qua “mục sở thị”, quý BS đã giới thiệu cho độc giả được biết về “đất nước và con người” Mỹ Tho.

    Cho tới bây giờ, tôi chưa được đến Mỹ Tho. Nhưng Mỹ Tho, tỉnh lỵ, hoặc quận Cai Lậy với trường Tiểu học Cộng đồng Cai Lậy,… của tỉnh Định Tường thời trước 30/4/75 thì khá quen tai qua các bản tin chiến cuộc, đặc biệt là các bản tin về bộ đội ta dùng pháo binh để tấn công quân xâm lược.

    Xa hơn nữa, tôi cũng đã khá quen tai với câu ca dao:

    “Đèn Sài Gòn ngọn xanh, ngọn đỏ,
    Đèn Mỹ Tho ngọn tỏ, ngọn lu.
    Anh về học lấy chữ nhu,
    Chín trăng em (cũng) đợi, mười thu em (cũng) chờ!”

    Thì ra cái tác dụng chữ “nhu” vẫn còn giá trị đến tận bây giờ, ít ra là ở mảnh đất, con người Mỹ Tho và cả ở quý BS Đình Phương!

       1 likes

  13. Bài viết về vùng đất này hay quá. Rất thật vì mình cũng đã từng đến tất nhiên chưa tiếp súc nhiều để cảm nhận như bạn. Tuyệt.

       0 likes

  14. Mệt!

    Mệt thật mà, khi phải đọc xong bài cùng tất cả các comment hiện có.

    Hay.

       1 likes

  15. Thay va nghe la dieu tot roi. Lam gi de nhan rong nhung dieu tot moi la quan trong va tot hon. Hoc ma khong that hanh cung coi nhu bo.

       0 likes

  16. kính chào bác sĩ,
    bài viết súc tích,gọn, không quá 2000 chữ, 100 hàng.
    vừa hồi ký-phóng sự vừa cho cảm nghỉ người viết.
    trong gia đình tôi,xưa củng có thân nhơn học collège Mỹ Tho, nay nghe(thấy)nhắc đến,củng chạnh lòng.
    cuối cùng xin phép đính chính: “corps” theo Pháp ngữ thì là giống đực (masculin) nên tỉnh từ “médical” củng theo cái “corps” đó mà …lên kiệu theo chàng !
    (s’accorder en genre & en nombre)
    kính.

       1 likes

  17. dạ thưa anh cho em share ở trang FB nhà em. em ko phải dân gốc MT nhưng cũng có 3 năm nội trú ở tp đó. cảm ơn anh!

       0 likes

  18. mèn đét quỷ thần ơi! Tui là tui khoái cái ông bác sĩ này rùi đó nghen!
    :wink:

       0 likes

  19. Anh ơi, khi đọc bài này em thấy vui bao nhiêu, đến độ em đã quên mất ông ngoại em đã “được” điều trị như thế nào ở BV Đa Khoa Tiền Giang, thì bây giờ khi bà nội em đang nằm điều trị ở đó, em lại thấy buồn bấy nhiêu. Ông em đã mất rồi, cách đây 1 năm, lúc hấp hối các y tá dứt khoát không cho người nhà (là con ruột của bệnh nhân) vào nhìn mặt, chỉ để đúng số người thân được quy định ở bên giường bệnh, khi ông em nhắm mắt họ mới chịu mở cửa phòng cho người nhà vào. Bà em đã nhập viện cách đây hơn 1 tuần, họ chẩn đoán bị sỏi mật nhưng vì quá già (92 tuổi) nên họ không cho mổ, nhưng cũng không có hướng điều trị rõ ràng. Hơn 1 tuần rồi bà em vẫn còn đau nhiều, gầy đi nhiều và 2 mu bàn tay đã bị bầm tím hết vì chích thuốc. Chiều hôm qua họ đưa đi chụp CT, hứa sáng hôm nay sẽ báo kết quả, nhưng lúc 12g trưa nay vẫn chưa thấy bác sĩ đến đọc kết quả và đưa hướng giải quyết thế nào. Gia đình đã xin tự nguyện chuyển viện lên Saigon nhưng họ không đồng ý. Cả gia đình đang rất bức xúc nhưng không biết phải kêu với ai!!!

       0 likes

  20. Anh a! Em rất đồng cảm với suy nghĩ của anh. Có thể cuộc sống mưu sinh, và sự bon chen của cuộc sống đã làm cho con người ta quên đi cái hạnh phúc đích thực nhất của mình. Chỉ có ở nhưng miên quê, hay vùng đồng bào đân tộc vùng sâu vùng xa ta mới cảm nhận được sự ấm áp của tình người, và nó cho ta cảm giác bình yên và có thể nói là thoát tục. Em rất thích nghe nhạc trịnh có thể em chứa đủ trải nghiệm để hiệu hết ý nghĩa của từng câu hát của ông nhưng em tim thấy được sự binh yên sau khi nghe các tác phẩm của ông . em thích nhất là câu ” sống trong đời sống cần có một tấm lòng” . Em rất vui khi đươc biết đến Website này qua một người chi.

       2 likes

  21. Lâu rồi mới gặp được trang viết độc đáo,không đụng hàng như vầy…
    Em khoái cái nhìn về đời và nghề của Anh Phương quá đi thôi.
    Đọc một mạch gần hết bài của bs Phương luôn, giống như ngày trước bắt đầu đọc quêchoa vậy,đã quá đi trời ui.
    Cảm ơn nhiều.

       0 likes

Leave a Reply