binhtrithien

Người họa hình đất nước

binhtrithien

Chỉ dưới góc độ âm nhạc, cuộc di dân của hơn 1 triệu đồng bào người Bắc vào Nam năm 1954 quả là vĩ đại và đầy cứu rỗi. Nhất là khi thương xót nhìn lại sự khốn cùng của những cây đại thụ như Văn Cao, Hữu Loan, Hoàng Cầm, Lê Đạt,…

Trong bối cảnh khắc nghiệt và lạnh lẽo thời ấy, những đấng bậc tài hoa đó đã chẳng thể nào phát tiết được tinh anh như đồng bạn may mắn của họ đã vào được miền Nam nắng ấm. Ít nhất, cuộc di dân năm 1954 đã mang lại đường sống và sáng tạo cho rất nhiều bậc kỳ tài miền Bắc, trong đó có Phạm Duy, người vừa tạ thế hôm nay.

Khác với loại âm nhạc khiên cưỡng, đến với người nghe bằng áp đặt hay tuyên truyền, tình yêu đối với âm nhạc của Phạm Duy là tự nguyện, nhưng không và bất cần mọi lý luận cao xa nào về nhạc thuật. Như với tôi, một chú nhỏ hồi đó đã hát say sưa “Việt Nam kêu gọi thương nhau, Việt Nam đi xây đắp tương lai dài lâu” trong những buổi sinh hoạt Hướng Đạo, trong những ngày đi cứu trợ nạn nhân chiến cuộc, hay trong những buổi “Cây mùa xuân chiến sĩ” ở các tổng y viện… Hành khúc đẹp đẽ và bi tráng ấy, không có máu lệ  chiến tranh, không có chỗ cho lòng căm thù hay cổ súy nồi da xáo thịt. Và nghe đâu, đã có dự tính được chọn quốc ca của Việt Nam Cộng Hòa thay cho “Tiếng gọi thanh niên” của Lưu Hữu Phước.

L1030063

Người phụ nữ này đã vừa đi vừa hát ca khúc “Việt Nam, Việt Nam” trong ngày biểu tình chống Trung Quốc tại Sài Gòn ngày 1.7.2012 (ảnh: Dr. Nikonian)

Lựa chọn ấy, 10.000 năm sau vẫn đúng, tôi tin là thế!

Âm nhạc ấy, cũng đến với tuổi thơ của tôi một cách nhẹ nhõm, không cần ai giải thích, lý luận, tuyên truyền. Âm nhạc của Phạm Duy, cũng sống cái đời sống của gia đình tôi hồi đó.. Khi cha mẹ tôi thỉnh thoảng lại ngân nga: “quê hương tôi, có con sông đào xinh xắn, nước tuôn trên đồng vuông vắn…” Ca khúc này, hình như là nhạc hiệu của chương trình “Người cày có ruộng” trên radio thời đó. Cũng như “Tôi yêu tiếng nước tôi, từ khi mới ra đời”, đã từng là nhạc hiệu của Đài Phát thanh Sài gòn, thủ đô Việt Nam Cộng Hòa lúc ấy.

Ký ức tôi, đã thấm đẫm những giai điệu thiết tha đó từ chiếc radio cũ kỹ của gia đình. Âm nhạc ấy, đã là một phần đời sống của gia đình tôi, cũng như với rất nhiều gia đình miền Nam khác. Từ âm nhạc ấy, từ những lời ru của mẹ tôi “từ lúc nằm nôi”, tôi biết yêu nước Việt  bằng trái tim con trẻ, và phi bè phái.

Bao nhiêu năm bị cấm đoán, phải chui rúc trùm mền áp tai vào radio để nghe lén mỗi đêm, âm nhạc ấy không chết. Ít nhất, nó vẫn còn sống mãi trong tôi trong một chiều dừng chân ở Đoan Hùng, Phú Thọ. Tôi đã đi, đã đến vùng trung du ấy, và đã nghe lại “Nương chiều” của ông:

“Chiều ơi, chiều về rợp bóng nương khoai

Trâu bò về dục mõ xa xôi

Chiều ơi Chiều ơi

Áo chàm về quảy lúa trên vai

In hình vào sương núi chơi vơi,

ơi chiều”…

Và đã chảy nước mắt vì thương xót quê hương nghèo khó của mình vô hạn!

Chỉ phút chốc thôi, mà cả ký ức tuổi thơ hiện về…

Với rất nhiều người Sài Gòn, âm nhạc Phạm Duy là nỗi nostalgia hay hoài niệm về một quá khứ rất đẹp đã mất. Có kẻ đang yêu nào thời ấy mà đã không từng một lần lẩm bẩm một ca khúc thời danh về một “con đường Duy Tân, cây dài bóng mát”, thương nhớ quay quắt những “chủ nhật uyên ương, hẹn hò đây đó; Uống ly chanh đường, uống môi em ngọt”

Nhiều lắm những tình ca của Phạm Duy, viết trong bối cảnh của Sài Gòn hoa mộng thuở ấy, đã nằm sâu trong ký ức máu thịt của rất nhiều người Sài Gòn, trong đó có tôi.

Tưởng rằng đã quên, nhưng khi tóc đã hoa râm, kẻ chơi piano tài tử rất đỗi vụng về, khi ngồi lên đàn khẽ bấm những giai điệu ấy mới thấy hết sự trác tuyệt của nó. Nó là hòa âm cực kỳ sang trọng, tiết tấu tao nhã và đầy chất hàn lâm của âm nhạc cổ điển. Nhưng nó là Việt nam, là sự sáng tạo vô đối các điệu thức ngũ cung hay các giai điệu đong đưa của đồng bào Tây nguyên. Người ta có thể không thấy, không hiểu điều đó khi ê a “phố núi cao, phố núi đầy sương, phố núi không xa, trời thấp thật gần…”, vì nó đã tự nhiên, khẽ khàng như  tình ca của mọi thời đại. Nhưng khi “thấy” nó một cách hình học trên bàn phím piano, biến tấu đầy sáng tạo từ các điệu thức dân gian đó mới hiện rõ, long lanh hết vẻ đẹp vô song của nó…

Người Kinh, hay người Thượng, đã yêu mến và nhìn nhận những giai điệu ấy. Vì ai cũng thấy mình trong đó!

Âm nhạc của Phạm Duy đã và đang là một phần nuôi dưỡng hơi thở Việt, tâm hồn Việt.

Thật bất lực khi viết về một di sản âm nhạc lớn lao kinh khủng như vậy. Tôi đồ rằng, âm nhạc đó, xứng đáng với một khoa học mới, khoa Phạm Duy học. Khoa học này, là một mỏ vàng cho vô số luận án tiến sĩ âm nhạc để nghiên cứu về ca từ, nhạc thuật, hòa âm…

Âm nhạc ấy đã sống mãi với người nghe của nó mà không cần bất cứ thứ license thô thiển nào. Thật lạ lùng khi thấy những kẻ hậu sinh bất tài, lâu lâu lại quăng ra dăm quyết định cho phép ca khúc này, ca khúc nọ của Phạm Duy. Như thể không có giấy phép ấy, thì kẻ hậu sinh là tôi không thể, không được phép yêu mến âm nhạc ấy. Như thể nếu không được phép, thì âm nhạc ấy không hay, không đưa được dân tộc tính trong âm nhạc đến hai thái cực là tính đại chúng và tầm nhân loại.

Âm nhạc nào dung hòa được hai điều tưởng như xa nhưng rất gần gũi ấy, âm nhạc ấy xứng đáng được gọi là một mặc khải vĩ đại (mượn từ của Beethoven). Vì âm nhạc ấy mang khuôn mặt Con Người, bất kể không gian, thời gian, nơi chốn. Như “The rain on the leaf” (Giọt mưa trên lá) đã từng vang lên bằng Anh ngữ trong campus Đại học Mỹ. Như “Việt Nam, Việt Nam” đã bật ra từ lồng ngực của những người Sài Gòn trong những ngày biểu tình chống Trung Quốc.

Âm nhạc đẹp đẽ, đích thực đó thì không cần được tung hô bởi các “nghệ sĩ nhân dân”, “nghệ sĩ ưu tú”, hay có “giấy phép” từ các bậc nhạc phiệt.

Nhưng dẫu sao, “giấy phép” cũng cần! Nó là cơ hội để những kẻ bất tài đầy mặc cảm chứng tỏ sự bao dung và thái độ bề trên của mình, như cách ông “Nghệ sĩ nhân dân” Trọng Bằng mắng mỏ:

“Bàn đến Phạm Duy những người chân chính ở Việt Nam đã biết cả rồi, biết Phạm Duy như thế nào trong quá khứ, Phạm Duy có cái gì tốt, cái gì chưa tốt, bản chất của Phạm Duy và giá trị thật âm nhạc của anh người nghe đều hiểu cả. Sự trở về của Phạm Duy là sự ưu ái của Đảng và Nhà nước, sự rộng lượng của nhân dân ta, nên đừng đặt mình ở vị trí cao, cứ nên im lặng mà làm việc thôi. Có những tác phẩm anh sáng tác đầu kháng chiển rất tốt, bây giờ Cục biểu diễn người ta khuyến khích cho phép anh trở về biểu diễn, thì cứ thế mà cống hiến thôi. Dư luận chúng ta hơi dễ dãi và nhẹ dạ. Nhưng vấn đề là Phạm Duy phải tỉnh táo. Vì ông hoàn toàn hiểu ông là ai, quá khứ đối với dân tộc của Phạm Duy là một tội lỗi. Ông không thể so sánh ông với bất cứ một nhạc sỹ nào đã tham gia cách mạng, vì thế ông không thể nào so sánh với nhạc sỹ Văn Cao. Không thể ví được. Văn Cao là một con người có trình độ, là một nhà nghiên cứu dân tộc, ông Văn Cao là một người toàn diện, và ông Văn Cao còn biết tôn trọng những người nhạc sỹ đàn em đi vào con đường âm nhạc bác học, một người rất khiêm nhường biết mình, biết ta. Giả sử có một nhạc sỹ X, Y, Z nào đó hỏi: Khi chúng tôi đi đánh Mỹ giải phóng dân tộc thì ông làm gì? Chắc chắn rằng nếu là người hiểu biết đều hiểu rõ khi đó ông là tác giả của các bài hát chống lại cách mạng, chống lại nhân dân, chống lại công cuộc giải phóng dân tộc…”.

Mà thôi, hôm nay Con Người ra đi, âm nhạc thì ở lại!

Hậu thế sẽ gọi Phạm Duy, người vừa nằm xuống hôm nay, là ai?

Tác giả của những ca khúc đầy tình tự quê hương

Người đưa ngũ cung và dân nhạc vào tình ca.

Kẻ đã viết những dòng nhạt nhẽo, tục tằn… bậc nhất thiên hạ.

Người có đời sống phóng túng, cũng vào bậc nhất thiên hạ.

….

Tôi gọi Ông là: Người-Họa-Hình-Đất-Nước!

Vì cái lòng yêu thương đất nước trong tôi, phần nhiều đã được nuôi dưỡng từ những bức tranh thủy mặc bằng âm nhạc ấy!

______________

Sài Gòn, rạng sáng ngày 28.1.2013

(bài viết này được post lại sau một vài trục trặc nhỏ. Xin chân thành cáo lỗi tất cả các bạn)

 

76 people like this post.

22 thoughts on “Người họa hình đất nước”

  1. Bài viết quá hay, cháu là một người còn trẻ nhưng rất yêu mến Phạm Duy, khi nghe tin ông mất cháu cũng rất buồn và không thể qua thắp cho ông 1 nén hương. Hy vọng nhạc Phạm Duy sẽ còn vang mãi cho đến mai sau.
    Xin vĩnh biệt người nhạc sĩ tài hoa này.

       1 likes

    1. Tôi sẽ đến viếng ông và thắp giùm cho bạn một nén nhang.
      Thân mến

         2 likes

  2. LẤY VỢ XEM TÔNG – LẤY CHỒNG XEM GIỐNG : GIA ĐÌNH LOẠN LUÂN

    Phạm Duy loạn luân với Khánh Ngọc là vợ của Phạm Đình Chương (em rể).
    Sau này Phạm Duy loạn luân với con dâu Julie Quang, vợ của con trai mình Duy Quang. (Lúc chung nhà ở Cư xá Chu Mạnh Trinh.)
    Gia đình thế hệ sau tiếp tục loạn luân:
    Ý Lan, (con Thái Thanh), bỏ chồng để đi tằng tịu sống chung với Tuấn Cường, con trai Kiều Chinh.
    Ý Lan và con gái (Mai Linh) sống chung với Tuấn Cường. Tuấn Cường loạn luân với Mai Linh con gái lớn của Ý Lan, và có con. (Ý Lan giai đoạn này vừa là vợ, vừa là mẹ vợ của Tuấn Cường.)
    Sau này Ý Lan lấy chồng mới là Anh Tuấn. Con trai Anh Tuấn tên là Việt lại loạn luân lấy Mai Linh con gái của Ý Lan.

       0 likes

    1. Xin đọc lại câu này: “Con Người ra đi, âm nhạc thì ở lại”
      Cảm ơn những thông tin của bạn, mặc dù tôi quan tâm đến âm nhạc hơn những chuyện bên lề về nhân thân

         5 likes

    2. Ai cha, ban tuong tam viec nha nguoi ta den vay ah. Xin man phep hoi ban la phong vien bao Cong An hay Anh Ninh The Gioi vay?

         2 likes

    3. Bác Thomas này lầm lẩn giửa nghe nhạc và sex! Cái này gọi là thuật ngụy biện nhân thân! Nếu cứ nhạc sĩ nào lý lịch tốt mới được phép nghe nhạc của họ, thì e rằng chỉ còn lại nhạc … Cách Mạng!

         1 likes

  3. Thái độ của nhạc sĩ “nhăn răng” Trọng Bằng không làm ai ngạc nhiên. Thử hỏi Trọng Bằng có để lại một bản nhạc nào vào lòng dân tộc không? Ông Trọng Bằng nói đúng, đối với Việt Cộng Phạm duy có tội, cũng như tôi bị gán vào cái ‘tội lỗi phản động’ vì tôi không theo Việt Cộng. Tư duy Trọng Bằng bị điều kiện hóa đã nói lên tâm địa của những kẻ bất tài, của đám gà quèo ăn quẩn cối xay, đầu óc còn chưa ra khòi “đầm lầy nước đọng”.

    Chúng ta đừng nhập Phạm Duy, người nhạc sĩ và Phạm Duy, người đời thường. Đời thường của Phạm Duy không ăn nhập gì tới người khác. Nhưng nhạc của Phạm Duy đã đi vào lòng người. Sự gán ép nhiều oan trái là sách lược của CS đã giết chết biết bao nhân tài xây dựng nước Việt.

    Nếu cần lựa chon giữa Hố Lộ, phi nhân bản, Độc tài và Đa tài, Đa tìnnh, Đa Đoan (bs ngoc) tôi chọn cái sau. Vì cái trước đã và đang đưa nước Việt dần xuống hố thẩm, cái sao dẫu gì cũng một mình Phạm Duy gánh lấy nghiệp.

    Trọng Bằng và những nhạc sĩ cùng chí hướng như ông, chỉ là đám lão làng vô tích sự, một loại ông Bình Vôi, có hay không xã hội không cần biết tới.

       6 likes

  4. Nguoi tai thuong co nhieu tat. Hay de lich su phan xet nhan cach cua moi con nguoi. Mot loi tot cho mot nguoi nam xuong, lam am long bao nhieu con nguoi. Qua khu roi cung se qua di, cat bui roi ve lai cat bui. Nhac Si Pham Duy la mot con nguoi tai hoa ve am nhac mot dieu ma khong ai co the lay di duoc cua ong va tat ca moi nguoi ai cung phai cam on ong dieu do.
    Chia buon cung gia dinh cua Bac “Con Người ra đi, âm nhạc thì ở lại”.
    .

       3 likes

  5. người thưởng nhạc mộ điệu
    viết về một nhạc sĩ tài hoa
    bằng một entry sang trọng :-D
    (cảm ơn Bác sĩ!)

       2 likes

    1. Được bác muoita khen kiểu này, em vừa sướng, vừa … ngượng! :-D
      Cảm ơn bác

         0 likes

  6. Chào BS.
    Lâu lắm mới thấy bài mới. Nhận xét về bài này, đã có các comm đi trước khen hết lời. Bởi với một người am hiểu âm nhạc và luôn biết trân quý văn hóa như BS, tôi ko còn gì để bàn nữa :-D

    Nhưng có một câu rất thích, vì nó rất có tầm, và mang tính dự báo, đó là phải có một Khoa Phạm Duy học. Tôi đã mạo muội, trích câu này của BS đưa vào bài viết về Nhạc sĩ Phạm Duy (đăng trên TVN): http://vietnamnet.vn/vn/chinh-tri/tuanvietnam/108048/nhac-si-pham-duy-tai-danh-va–diep-khuc–ho-then.html

    Cảm ơn Bác sĩ và mong lượng thứ.
    Mong luôn có nhiều bài viết hay, và xuất hiện liên tục hơn :-D

       0 likes

    1. Chân thành cảm ơn Chị, nhất là về sự liên hệ giữa đám quan chức mặt trơ trán bóng, vô liêm sỉ vẫn xuất hiện trên TV hàng đêm với việc cả nước “khóc cười theo vận nước nổi trôi”

      Chúng ta sẽ còn khóc dài dài, thưa Chị Kỳ Duyên!

         0 likes

  7. “…quá khứ đối với dân tộc của Phạm Duy là một tội lỗi. Ông không thể so sánh ông với bất cứ một nhạc sỹ nào đã tham gia cách mạng,….”

    Thiệt tình nghe nhạc mấy chục năm mà hổng biết Trọng Bằng là ai. Nhưng cũng chẳng cần biết làm gì cái thứ nhạc nô rẻ tiền đó. Một sản phẩm điển hình của một hệ thống quái thai. Cùng là sản phẩn nên cái đám văn nô, thi nô và nhạc nô đó có những đặc điểm chung là bất tài, vô liêm sỹ và rất thích ngoác mồm sủa những câu vô nghĩa và rẻ tiền như trên. Tưởng tượng NS Phạm Duy ở lại miền Bắc “theo Cách Mạng” để sống kiếp dòi bọ như đám này hoặc giả Trịnh Công Sơn “đi xanh” thì giờ này không biết dân Việt có gì để nghe nữa.

    Có công với cách mạng…??? à thì ra đến già rồi cái đám “lục súc tranh công” mù lòa này vẫn cứ đang dẫm đạp lên nhau để kể cái công góp phần đưa đất nước đến tình trạng thảm hại như hiện nay.

       1 likes

  8. Tài năng âm nhạc không nên đánh giá chung với phong cách đời sống thường ngày.
    1) Trong mối tình Ph. Duy – Khánh Ngọc chưa chắc lỗi hoàn toàn về Ph. Duy.
    2) Chuyện loạn luân trong gia đình Ý Lan nếu như có thật thì đâu có gi liên hệ đến Ph. Duy ?
    Cò tài có tật là thường tình.

       2 likes

  9. Có 1 đính chính nhỏ: nhiều người lầm tưởng là Phạm Duy vào Nam năm 1954 như 1 triệu đồng bào khác. Tuy nhiên, thật ra PD rời kháng chiến dinh tê vào thành HN năm 1950 và từ đó vào luôn Saigon. Đến năm 1952-53 gì đó, PD còn dẫn vợ con ra thăm HN chụp hình ở cầu Thê Húc. Có lẽ kể cả ông cũng không rõ là mình sẽ vào Nam và không thể ra Bắc lại sau năm 1954 và cũng không nghĩ đến hiệp định Geneve sẽ xảy ra. Bởi vì, PD dinh tê về thành là vì quá chán chiến tranh. Tuy vậy, nói PD là đại biểu của giới trí thức văn nghệ sĩ di cư Bắc Kỳ 1954 cũng không có gì sai.

       0 likes

  10. Nếu như bài này mà có để tên tác giả là ai khác thì mình vẫn đoán ra được là nó là của bs… :)
    Không lẫn với ai được!

       0 likes

  11. Bài viết thật là hay. Nhiều lần nghe những bản nhạc của Phạm Duy, em cứ ứa nước mắt ra vì những gì mình có thể cảm nhận được.

    Đã được bác sĩ điều trị bệnh từ lâu mà nay mới biết site cá nhân này.

    Em cám ơn vì bài viết,

       1 likes

Leave a Reply